شکوه پارسی

" تاریخچه شوشتر "

 برخی نویسندگان ساخت شهر شوشتر را به هوشنگ پیشدادی نسبت می‌دهند که این مطلب به افسانه شبیه است زیرا مدارک مستند تاریخی که تأیید کنند هوشنگ پیشدادی وجود داشته است در دست نمی‌باشد.

 گیریشمن باستانشناس فرانسوی غار پبده در اطراف شوشتر را نخستین سکونتگاه انسانی در ایران دانسته و بدینصورت قدمت شوشتر را به حدود ده هزار سال پیش می رساند.

 در حفاری‌هایی که در اراضی دستوا (در پنج کیلومتری جنوب غربی شوشتر فعلی) صورت پذیرفت، مشخص شد که این منطقه برای اولین بار بعد از مرگ اسکندر مقدونی توسط اقوام الیمائید اشغال شده است.

 هنگامیکه مهرداد اول اشکانی حدود سال140 قبل از میلاد سرزمین بین النهرین را تصرف کرد، منطقه الیمائید نیز که تازه استقلال یافته بود تحت تسلط وی قرار گرفت.

 بهترین دوره ایکه شهر شوشتر در تاریخ خود گذرانده مربوط به عصر ساسانیان است. بسیاری از آثار و بناهای با ارزش شوشتر در این زمان خلافت عمر توسط لشکریان اسلام به سرداری ابوموسی اشعری فتح شد و طبق نوشته صاحب تذکره شوشتر :آن شهر اٍرم مانند،لگدکوب سم ستوران غازیان گردید.

 این شهر بعدها توسط مغولان و تیموریان فتح شد. در دوره صفویه شخصی به نام واخشتوخان از طرف دربار به حکمرانی شوشتر گماشته شد. این شخص در شوشتر دست به عمران و آبادی زد بطوریکه طبق نوشته تذکره شوشتر: «در آن زمان مردم شوشتر در وقت بسیار خوش بوده و روزگار به فراغت می گذرانیدند.»

 در زمان نادرشاه افشار بعلت شورشی که در این شهر بر علیه حکومت مرکزی صورت گرفت نادرشاه به شوشتر لشکر کشیده و پس از فتح شهر دست به فجایع زیادی زد.بطوریکه طبق نوشته نویسنده عالم آرای نادری بسیاری از بزرگان شهر را کشتند و سه شبانه روز زنان واطفال عوام الناس را به لشکریان بخشیدند.

 بعد از مرگ نادرشاه اوضاع شوشتر مانند سایر نقاط کشور دچار هرج و مرج گردید و درگیری بین نعمتیها و حیدریها بشدت رواج داشت. در زمان کریم خان زند نیز بعلت شورشهایی که در شوشترصورت گرفته و انواع شر و درگیری ،کشاورزی، و کسب وکار دراین شهر از رونق افتاد.

 اما آنچه این شهر استان خوزستان را جذاب‌تر می‌کند آبی است که در دل آن جریان دارد. باستان‌شناسان گمانه می‌زنند که در دوره هخامنشی اقتصاد وابسته به کشاورزی سبب شد سنگ بنای این آبشارها برجا گذاشته شود. حفر نهرهای ساخته دست بشر «گرگر» و «داریون» را هم به این دوره نسبت می‌دهند.

 پس از هخامنشیان، ساسانیان بودند که تحولی عظیم در منطقه ایجاد کردند و بی‌نظیرترین شبکه آبیاری در اعصار کهن را در این منطقه بنا نهادند. محوطه این آبشارها مجموعه‌ای است از سدها، تونل‌ها، کانال‌های فرعی و آسیاب‌های آبی.

 هرچند آبشارهای شوشتر را با هدف کشاورزی بنا نهادند، اما اهداف صنعتی، بازرگانی، دفاعی و معماری هم به راحتی در سایه کشاورزی به دست آمد. در منطقه شوشتر ده‌ها آسیاب ساخته شده که بزرگترین مجموعه صنعتی تا پیش از انقلاب صنعتی به شمار می‌رود. { سازههای آبی شوشتر جهانی شد }

و اما دو خانه تاریخی و قدیمی را از این شهر باستانی انتخاب کرده ام "

" که تقدیم شما مخاطبین بزرگوارم خواهم کرد "

 منزل مرعشی:

 منزل مرعشی یکی از خانه های قدیمی و زیبای موجود در بافت کهن شهر شوشتر است و به شماره 7933 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

خانه مرعشی یکی از خانه های زیبا و قدیمی در شوشتر است که در محله(درعباس) واقع در بافت کهن این شهر قرار دارد، این خانه در حریم مجموعه آبشارهای شوشتر و مشرف به آن وتقریباً در 200 متری بقعه عباس قرار گرفته است.

یکی از راه های دسترسی به این خانه از طریق پله های ضلع غربی مجموعه آبشارهای شوشتر می باشد، این بنا متعلق به دوره قاجار بوده که توسط شخصی به نام سید محمدحسن مرعشی ساخته شده است.

خانه مورد نظر که جزو املاک خانه مرعشی است در ابتدا به صورت ویلایی ساخته شده بود به صورتی که اطراف بنا فاقد حصار یا دیوار بود و در سال های بعد اتاق های موجود در حیاط جنوبی و خود حیاط جنوبی و قسمتی از ضلع غربی کوچه به بنا اضافه شد.

معمار قسمت قاجاری بنا به احتمال زیاد حاج محمد تقی معمار از معماران مطرح شوشتر در اواخر دوره قاجار بوده و قسمت پهلوی خانه کار استاد محمد علی هدایت می باشد، این بنا به طور کل در دو دوره شکل گرفته که هسته اولیه آن قاجاری است و بناهای الحاقی آن در دوره پهلوی به بنا اضافه شدند.

خاندان مرعشی تا سال های اخیر در این خانه زندگی می کردند و بعد از آن از طرف شهرداری شوشتر خریداری و در سال 84 خانه شهرداری آن را به سازمان میراث فرهنگی فروخت. مساحت عرصه یک هزار و 426 متر و مساحت اعیان خانه 560 متر است، این خانه ارزشمند در 17 اسفند 81 به شماره 7933 به ثبت آثار ملی رسید.

این خانه جزو زیبا ترین خانه های موجود در شوشتر بوده و دارای ویوی بسیار زیبا نسبت به آسیاب ها و آبشاهای شوشتر است، خانه به صورت سه طبقه بوده که دو طبقه در زیرزمین و یک طبقه همکف می باشد.

در پایین ترین سطح، شوادون(زیرزمین) خانه قرار دارد که این فضا دارای دمایی ثابت در فصول مختلف سال می باشد؛ این خانه دارای تزئینات زیبای آجری به نام خوون چینی نیز بوده که تزئینات نام برده منظری چشم نواز به این خانه باشکوه ایرانی بخشیده است؛ خانه مرعشی در حال حاضر دفتر پایگاه میراث جهانی سازه های آبی می باشد.

به تازگی لایه زیر زمینی دیگری در شوشتر یافت شده که در زیر خانه مرعشی قرار دارد، در این لایه که تنها شوادان( زیرزمین دوم) آن به جا مانده، دارای نگارینه های عصر صفوی است؛ این پیدایش نشانگر یک پیشامد ناگوار همچون تنداب یا زمین لرزه و یا جنگ های پیاپی به گاه صفویان می باشد که در آن بخشی از شهر ویران شده است.

نا گفته نماند که نام محله ای که این خانه ها در آن هستند، شیشه گران است و شیشه های آبی رنگی که در شوادان این خانه یافت شده می تواند نشانگر نمونه شیشه ای باشد که در گذشته دورتر در این محله می ساختند.

از ویژگی های ارزنده این شودان شادروان های ورودی آن است و ارزنده تر جای انگشتان سازنده بنا در زمان ساخت و ساز خانه بر روی آجرهای تشکیل دهنده این شادروان هاست، گودی شوادان پیشین بیشتر از گودی شوادان امروزی خانه مرعشی است؛ خانه پیشین از آن خانواده مرعشی ها نبوده است و مرعشی ها در ویرانی آن نقشی نداشته اند، چه بسا در تصاویر به جا مانده از بافت تاریخی شوشتر در دوره قاجاریه پیش از ساخته شدن خانه مرعشی امروزی هیچ ساختمانی دیده نمی شود، پس میان ویرانی خانه پیشین و ساخته شدن خانه مرعشی امروزی فاصله باید بسیار باشد.

ناگفته نماند که قدمت ساختمان پیشین در خانه مرعشی شاید به پیشتر از دوره صفوی برسد، آزمایش بر روی ساروج، آجر و... به جا مانده از بنا عمر آن را نشان خواهد داد، ساروج به کار رفته در بنا در گذر زمان به نرمی گل خشک شده می ماند که با یک فشار کوچک از هم می پاشد و این نشان می دهد که ساختمان باید بسیار دیرینه تر از اشیا یافت شده در آن باشد.

*********************

*********************

 " سخن آخر "

با خودم زمزمه کردم :خانه ی دوست کجاست ؟

شخصی به قلبم اشاره کرد و گفت : با تمام وجود سعی کن ؛ باید که اینجا باشه .