" هنر چیست "
هنر یعنی پذیرفتن واقعیات…
هنر ثبت واقعیتهای ذهنی است…
هنر یعنی زندگی کردن و دوست دشتن…
هنر اصطکاک روح است با فضای اطراف…
هنر کلید فهم زندگی است.
((اسکار وایلد))
«آه از آن روز که بیکسب هنر شام شود --- وای از آن شام که بیمطرب و ساغر گذرد»
(( ایرج میرزا ))
«غافل منشین، نه وقت بازیست --- وقت هنر است و سرفرازیست»
(( نظامی ))
«یک هنرمند بزرگ، چیزها را همانطور که هستند نمیبیند، اگر میدید هنرمند نبود.»
هنر مجموعهای از آثار یا فرآیندهای ساخت انسان است که در جهت اثرگذاری بر عواطف، احساسات و هوش انسانی و یا به منظور انتقال یک معنا یا مفهوم خلق میشوند.
از مهمترین رشتههای هنری میتوان به هنرهای تجسمی ( نقاشی؛ طراحی؛ تندیس گری؛ عکاسی و چاپ ) - هنرهای نمایشی ( تئاتر؛ رقص ) - ادبیات ( شعر؛ داستان ) - موسیقی - سینما و معماری اشاره کرد.
واژهشناسی هنر :
واژهٔ هنر در زبان سانسکریت ، ترکیبی از دو کلمه سو به معنی نیک و نر یا نره به معنای زن و مرد است. در زبان اوستائی ، حروف "سین" به "ها " تبدیل شده و واژه هونر ایجاد گشته است که در زبان پهلوی یا فارسی میانه به شکل امروزی (هنر) درآمده است که به معنای انسان کامل و فرزانه است.
در ادبیات ایران در دورهٔ اسلامی این معنا دوباره دگرگون شد، و هنر به معنای کمال، فضیلت، هوشیاری، فضل، تقوی، دانش و کیاست و... به کار رفت، که دارای بار معنایی عام بود:
به دشمن نمایم هنر هرچه هست
ز مردی و پیروزی و زور دست
چون غرض آمد هنر پوشیده شد
صد حجاب از دل به سوی دیده شد
هنرهای زیبا :
تقسیمبندیهای هنر متنوع است؛ یکی از آنها در حالت کلی آثار هنری را به دو دستهٔ هنرهای زیبا و هنرهای کاربردی تقسیم میکند:
هنرهای کاربردی : منظور از هنرهای مفید هنرهایی است که نخست کارکرد و سودمندی آنها اهمیت دارد و هدف از خلقشان کاربردشان بودهاست. مانند: طراحی خودرو - طراحی صنعتی - معماری .
هنرهای زیبا : منظور از هنرهای زیبا هنرهایی است که تنها به دلیل زیبا بودنشان خلق شده اند. به عبارتی " نه به خاطر چیزی دیگر ؛ بلکه به خاطر خودشان به وجود آمده اند " . مانند: نقاشی - موسیقی - رقص - مجسمه سازی.
واژه هنر امروزه در زبان فارسی در معنایی متفاوت از گذشته به کار میرود و بیشتر منظور از آن اشاره به نتیجه خلق انسانها در زمینه هنرهای زیبا است. به طور سنتی مجموعه هنرهای زیبا به ۷ دسته تقسیم میشوند:
1-موسیقی
2- معماری
3- هنرهای دستی : مجسمه سازی ؛ شیشه گری ؛ دوختهای سنتی و ........
4-هنرهای ترسیمی : نقاشی ؛ خطاطی ؛ عکاسی و ..............
5-هنرهای نمایشی : سینما ؛ تئاتر و ..........
6- ادبیات : شعر ؛ داستان ؛ نثر ؛ نمایشنامه ؛ فیلمنامه و .......
7- رقص و حرکات نمایشی
وجوه مشترک آثار هنری عبارتاند از:
- تخیل به عنوان مهمترین عامل در شکلگیری اثر هنری است
- همه آثار هنری از عاطفه و احساس هنرمند سرچشمه میگیرند نه از تفکر منطقی و عقلانی او
- چندمعنایی بودن و منشور مانندی، وجه اشتراک سوم تمام آثار هنری است.
این جنبه از خصایص آثار هنری، در واقع از دو ویژگی قبلی که برشمردیم، نتیجه میشود. بدین معنی که هر پدیدهای که عنصر اصلی سازنده آن تخیل و عاطفه باشد، بی شک نمیتواند معنایی منجمد و تک بعدی داشته باشد. از این روست که هر کس در برابر آثار هنری میایستد؛ دریافت و استنباط خاصی دارد. آثار هنری بسادگی میتوانند بیان کننده زیبایی حقیقی یا احساسات باشند. تغییری که هنر بر روح انسان میگذارد تغییری عمیق و ماندگار و طولانیتر است. در نتیجه هر گاه خواهان اثرگذاری ماندگار باشیم، میتوانیم از هر یک از رشتههای هنری به فراخور نیازمان بهره ببریم. همانطور که در روانشناسی این بحث به اثبات رسیدهاست، جهان از مجموعهای از افراد تشکیل شدهاست، پس اگر بخواهیم در سریعترین حالت بر تعداد زیادی از افراد تاثیرگذاری داشته باشیم میتوانیم از اسباب هنر استفاده کنیم، که هنر موسیقی و هنرهای نمایشی چون از طریق حس شنوائی و حس بینائی به سرعت درک میشوند، میتوانند توام با یکدیگر به سرعت و در بعد جهانی تاثیری ژرف، عمیق، ماندگار و طولانی در جوامع به وجود میآورند.
هنرهای صناعی:
هنرهای صناعی یا سنتی، هنرها و صنایع ظریفهای هستند که در طول سدههای متمادی با حفظ ریشهها و سنتهای خود رشد کرده مراحل شکلگیری خود را گذرانده یا میگذرانند.
هنرهای سنتی ایران را میتوان به گروههای زیر تقسیم کرد:
1) شعر و ادبیات
2) معماری و هنرهای وابسته
3) نمایشهای سنتی و آئینی
4) موسیقی
هنر تجاری :
هنر تجاری هنری است که پیرو با کاربری و مصارف تجاری باشد. به عنوان نمونه می توان از پوسترسازی برای تبلیغ ؛ طراحی بسته بندی ؛طراحی برای کاغذدیواری ؛ تصویرسازی برای تقویم و مجله و غیره نام برد. این اصطلاح در معنای گسترده تر، طراحی داخلی ؛ طراحی صنعتی ؛ نقاشی و مجسمه سازی برای نیازهای بازار را نیز شامل میشود.
انواع این هنر عبارت است از :
1) تصویرسازی
2) هنر گرافیک
3) طراح صنعتی
4) نماهنگ
5) پویانمائی
6) طراحی مد
7) طراحی داخلی
8) هنر رایانه
9) آگهی تلویزیونی
10) طراحی گرافیک متحرک
نقاشی آگهی و تبلیغ کوکاکولا در سالهای ۱۸۹۰
هنر انتزاعی:
هنر مجرد یا هنر انتزاعی (آبستره) به هنری اطلاق میشود که هیچ صورت یا شکل طبیعی در جهان در آن قابل شناسایی نیست و فقط از رنگ و فرمهای تمثیلی و غیر طبیعی برای بیان مفاهیم خود بهره میگیرد. در معنای وسیعش میتواند به هر نوع هنری اطلاق شود که اشیا و رخدادهای قابل شناخت را بازنمایی نمیکنند، ولی عموماً به آن گونه از آفرینشهای هنر مدرن اطلاق میگردد که از هر گونه تقلید طبیعت یا شبیهسازی آن، به مفهوم مرسوم آن در هنر اروپایی، روی میگردانند.
هنر عامه:
هنر عامه یا هنر پاپ (به انگلیسی: Pop Art) یک جنبش هنری در زمینه نقاشی و مجسمه سازی بود که در اواسط دهه 1950 در انگلستان و آمریکا به طور مجزا به وجود آمد و 1960 به اوج بیان تصویری رسید. دستمایههای اصلی هنرمندان پاپ غالبا برگرفته از فرهنگ روزمره و مردمی، تولیدات انبوه، تبلیغات (محیطی و تلویزیونی) بود. این سبک را میتوان یک سبک روشنفکرانه با نگاهی انتقادی به مصرف گرایی به خصوص در آمریکا دانست.
پاپ آرت را از نمونههای هنر پست مدرن به حساب میآورند که محتوایش را از چیزهای دمدست و سطحی زندگی روزانهٔ مردم، از آگهیهای دیواری تا تولیدات انبوهی که مورد استفاده مردم قرار میگیرد، شکل میدهد و سعی دارد معناهای دیگری برای آنها جستجو کند.
هنر اجرا:
پرفورمنس آرت (به انگلیسی: Performance Art) را به فارسی هنر اجرا و یا هنر نمایشگون ترجمه کردهاند و هنریست مرتبط با دیگر رشتههای هنری که برای بینندگانی اجرا میشود. این اجرا میتواند از پیش نوشته شده یا فی البداهه، تصادفی یا کاملاً هماهنگ شده باشد؛ ذاتی و خود جوش و یا دقیق از پیش طراحی شده، همراه با شرکت بینندگان و یا بدون حضور آنها باشد. همچنین اجرا میتواند به صورت زنده و یا از طریق رسانه به نمایش درآید. درواقع میتواند هر موقعیتی را که دارای چهار عنصر پایهای: زمان، مکان، بدن اجراکننده و یا حضور رسانهای آن و رابطهٔ میان اجراکننده و بیننده است، شامل شود. این هنر میتواند هرجایی اجرا شود، در هر محل یا با هر تنظیمات و هر مدت زمانی. حرکات و اعمال یک شخص و یا یک گروه در یک جای خاص و زمان خاص کار را شکل میدهند.این هنر در دههٔ شصت میلادی از دل هنرهای تجسمی بیرون آمد اما غالباً آن را به هنرهای نمایشی نزدیک میدانند، هرچند بسیاری از اجراگران به تمایز قاطع هنر اجرا بر هنر نمایشی اصرار دارند.
هنر اجرا گونهای هنر است که عناصر تئاتر ؛ موسیقی و هنرهای تجسمی را با هم ترکیب میکند. هنر اجرا با رخداد، مرتبط است و اغلب به صورت مترادف با یکدیگر به کار میروند. ولی هنر اجرا معمولاً برنامهریزی دقیقتری دارد و عموماً تماشاگران را در اجرا دخالت نمیدهد.
هنر اجرا هنر زنده نیز نامیده میشود و اغلب دارای محتوای سیاسی، اجتماعی و فلسفی است و با هنر مفهومی پیوند نزدیک دارد.
تاریخ هنر:
تاریخ هنر به سرگذشت هنرهای زیبا ؛ متشکل از هنرهای تجسمی ؛ نمایشی ؛ شنیداری و کلامی اشاره دارد و به سیر تحول آن در گذر تاریخ میپردازد. نقطهٔ آغاز تاریخ هنر در جهان، هنر ماقبل تاریخ و آثار هنری غارنشینان (اغلب نقاشیها و مجسمههای بدوی و ابتدایی از حیوانات و انسانها) است. علاوه بر هنر ابتدایی، تاریخ هنر را میتوان بر اساس منطقه به چند عرصه تقسیم کرد:
هنر خاور باستان در سرزمینهای خاورمیانه و هندوستان.
هنر قرون وسطی در دوران استیلای کلیسا بر اروپا.
هنر یونان باستان و روم باستان - هنر بیزانس - هنر اسلامی - هنر خاور دور - هنر دوره رنسانس - هنر نوین غربی .
و درنهایت هنر نوگرای دوران جدید در قرن بیستم از آن جملهاند. هنر ابتدایی میتواند هنر انسانهای معاصر را که سبک زندگی و فرهنگی بدوی دارند، در کنار هنر انسانهای ماقبل تاریخ در برگیرد.
هنر خاور باستان:
در بینالنهرین و تمدنهای سومر؛ اکد؛ بابل؛ آشور اولین حضور هنر در کنار تمدن مشاهده میشود. همزمان هنر مصر باستان و هنر هند باستان و همچنین تمدنهای باستانی ایران نیز در کنار هنر بینالنهرین، تاریخ هنر خاورزمین را در دوران باستان شکل میدهند.
اصلیترین نمود هنر در میان تمدنهای بینالنهرین، ظروف سفالی است. آغاز هنر سفالگری را میتوان در ظروف گلی یافت شده از ایران و سوریه جُست که قدمت بسیاری از آنها به هزارهٔ هشتم پیش از میلاد میرسد. این ظروف گلی، با دست ساخته شدهاند و با گرمای طبیعی آفتاب خشک شدهاند و هیچکدام دارای لعاب و رنگ نیستند. این در حالی است که در بین سالهای 4000 تا 5000 پیش از میلاد، آثاری هنری یافت شدهاست که با چرخ سفالگری و به صورت حرفهای طراحی و ساخته شدهاند.
" سخن آخر "
با توجه به حجم بالای مطالب این بخش به دو قسمت تقسیم شده است.
در بخش آینده به مباحث " هنر اسلامی " و " هنر ایرانی " بصورت اجمالی پرداخته میشود.
******************************
«تاریخ یک ملت مانند گلزاری است که مردمان هنرمند و حساس، گلهای زیبای آن میباشند.»
***************************
"ماه مهر، فصل رويش و شكوفايي دانایی ،"
" بر تمامي معلّمان و دانش آموزان ايران زمين تهنیت باد. "
"شور سرمستي دانايي و توانايي گواراي وجودتان ! "
"با تقدیم احترام "
" انسان مجبور نیست حقایق را بگوید ولی مجبور است ؛ چیزی را که می گوید حقیقت داشته باشد. "